wniosek o odrzucenie projektu w pierwszym czytaniu.
OdrzuconoPkt. 1 Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o przywróceniu prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego na podstawie prawa przez uregulowanie skutków uchwał Krajowej Rady Sądownictwa podjętych w latach 2018-2025 (druk nr 2107)
Wyniki głosowania
Sejm odrzucił wniosek o natychmiastowe odrzucenie rządowego projektu ustawy o uregulowaniu statusu sędziów powołanych przez tzw. neo-KRS — 232 posłów było przeciw odrzuceniu, 185 za, więc projekt trafia do dalszych prac legislacyjnych.
Analiza
27 marca 2026, 12:08
W skrócie
Rząd Donalda Tuska złożył projekt ustawy, który ma rozwiązać problem ponad 2 600 sędziów powołanych w latach 2018–2026 przez neo-KRS — czyli Krajową Radę Sądownictwa w składzie uznanym przez Trybunał Sprawiedliwości UE i Europejski Trybunał Praw Człowieka za niezgodny z zasadą niezależności sądów. Ustawa dzieli tych sędziów na trzy grupy: „zieloni" (ok. 1 200 osób, głównie asesorzy) zachowują stanowiska, „żółci" (ok. 1 100–1 200, którzy mieli wcześniejsze legalne powołanie) wracają na poprzednie stanowisko i przechodzą nowy konkurs, a „czerwoni" (ok. 430 osób, powołanych z zawodów prawniczych spoza sądownictwa) tracą status sędziego. W tym głosowaniu PiS złożył wniosek o odrzucenie projektu już w pierwszym czytaniu — Sejm ten wniosek odrzucił, więc prace nad ustawą trwają.
Co nie weszło w życie
- 1Uchwały neo-KRS (KRS w składzie z lat 2018–2026, ukształtowanym ustawą z 8 grudnia 2017 r.) o powołaniu sędziów tracą moc prawną z dniem wejścia ustawy w życie — art. 2 ust. 1 (to przepis orzekający, że nominacje te są prawnie nieważne).
- 2Ok. 1 200 sędziów 'zielonych' (głównie asesorzy sądowi ~682 osób, asesorzy WSA ~100, referendarze ~280, asystenci ~120) zachowuje stanowisko z mocy ustawy — art. 2 ust. 2 (wyłączenie od skutku unieważnienia dla tych, którzy weszli do sądownictwa ścieżką asystencką/assesorską).
- 3Ok. 1 100–1 200 sędziów 'żółtych' (awansowanych przez neo-KRS, ale wcześniej już powołanych legalnie przez Prezydenta na mocy art. 179 Konstytucji) wraca na poprzednie stanowisko z dniem wejścia ustawy w życie i przez 2 lata jest delegowanych do sądu, w którym dotąd orzekali — art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1 (mechanizm zachowania ciągłości pracy sądu).
- 4Ok. 430 sędziów 'czerwonych' (adwokaci, radcy prawni, prokuratorzy, notariusze, pracownicy naukowi powołani przez neo-KRS bez wcześniejszego sędziowskiego stażu) traci stosunek służbowy sędziego z mocy prawa — art. 5 ust. 1 (przepis o skutku ustania stosunku służbowego); przysługuje im prawo powrotu do poprzedniego zawodu (art. 6–9).
- 5Likwidacja Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego (IKNiSP) — uznanej przez ETPCz za niezgodną z art. 6 EKPC (prawo do sądu); jej sprawy (wyborcze, referendalne, odwołania od uchwał KRS) przejmuje Izba Pracy SN — art. 51–52.
- 6Zniesienie skargi nadzwyczajnej (instrument pozwalający skarżyć prawomocne wyroki sprzed lat, używany przez Prokuratora Generalnego i RPO) — uchylenie art. 89–95 ustawy o SN (art. 45 projektu); w zamian Rzecznik Finansowy, Rzecznik MŚP i Rzecznik Praw Pacjenta zyskują prawo do zwykłej skargi kasacyjnej.
- 7Nowy 3-miesięczny termin dla Prezydenta RP na powołanie sędziego od dnia, gdy KRS przedstawi wniosek — art. 41–43 i art. 45 projektu (zmiany w ustawach ustrojowych sądów powszechnych, wojskowych, administracyjnych i SN; dotychczas Prezydent nie miał żadnego terminu).
- 8Minister Sprawiedliwości ma niezwłocznie opublikować w Monitorze Polskim listę wszystkich osób objętych skutkami ustawy (imię, nazwisko, stanowisko, data powołania) — art. 14 (obwieszczenie jako punkt startowy dla odwołań i wzruszania orzeczeń).
- 9Strony prawomocnych spraw cywilnych, karnych i administracyjnych, które wcześniej podnosiły zarzuty co do obsady sądu lub złożyły skargę do ETPCz, mogą wnioskować o wzruszenie tych orzeczeń w ciągu 1 miesiąca od publikacji wykazu — art. 33–35 (mechanizm naprawczy dla stron postępowań).
- 10Skutki finansowe: wydatki w pierwszym roku ok. 243,78 mln zł (głównie sądy powszechne ~178 mln zł i NSA ~47 mln zł), wpływy do ZUS ~144,88 mln zł, łączne 10-letnie saldo ujemne: -89,9 mln zł — ocena skutków finansowych w uzasadnieniu druku 2107.
Kogo dotyczy
Bezpośrednio: ok. 2 625–2 750 aktywnych sędziów powołanych przez neo-KRS (w tym ok. 430 tracących stanowisko, ok. 1 100–1 200 wracających na poprzednie miejsce, ok. 1 200 zachowujących status). Pośrednio: strony i uczestnicy prawomocnych spraw sądowych prowadzonych przez sędziów neo-KRS, którzy podnosili zarzuty co do obsady sądu. Instytucjonalnie: Prezydent RP (nowy termin na powołania), Krajowa Rada Sądownictwa (obowiązek ponownych konkursów), Sąd Najwyższy i NSA (zmiany strukturalne), samorządy adwokacki i radcowski oraz notariat (decydują o wpisie „czerwonych" sędziów na listy), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (wpływ dodatkowych składek ok. 145 mln zł), pracownicy likwidowanej IKNiSP SN.
Praktyczny wpływ
Sędziowie „żółci" przez minimum 2 lata będą orzekać w wyższym sądzie (na zasadzie delegacji), jednocześnie biorąc udział w nowym konkursie na to stanowisko — mogą więc je docelowo utrzymać lub nie. Sędziowie „czerwoni" tracą sędziowskie przywileje (stan spoczynku, uposażenie), ale dostają miesiąc na złożenie wniosku o powrót do poprzedniego zawodu lub zostanie referendarzem. Strony procesów sądowych prowadzonych przez neo-sędziów, które nie zgłaszały zastrzeżeń do składu sądu w toku postępowania, nie mogą wzruszyć wyroków — ochrona prawomocności jest więc co do zasady zachowana. Prezydent RP traci dotychczasową swobodę nieograniczonego w czasie blokowania nominacji sędziowskich, jaką stosował wobec kandydatów KRS.
Kontrowersje
Projekt wywołał głęboki spór konstytucyjny: w toku konsultacji Sąd Najwyższy, prezesi sądów apelacyjnych, prokuratura i stowarzyszenia sędziowskie zgłosiły łącznie 16 zarzutów niezgodności z Konstytucją, powołując się m.in. na art. 180 ust. 1–2 Konstytucji (zasada nieusuwalności sędziów), art. 179 (wyłączność Prezydenta w powoływaniu sędziów) i art. 144 ust. 3 pkt 17 (prerogatywa prezydencka). Krytycy wskazują też na wyrok Trybunału Konstytucyjnego K 12/18 i opinię Komisji Weneckiej CDL-AD(2024)029. Rząd odrzucił wszystkie zarzuty jako niezasadne. Spór dotyczy fundamentalnego dylematu: czy ustawodawca może pozbawić sędziów stanowisk z mocy prawa (nawet tych uznanych za wadliwie powołanych), skoro Konstytucja gwarantuje nieusuwalność sędziów i wymaga indywidualnego postępowania.
Jak głosowały partie?
Głosy posłów
460 głosów indywidualnych