wniosek o odrzucenie projektu w pierwszym czytaniu.
OdrzuconoPkt. 1 Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o przywróceniu prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego na podstawie prawa przez uregulowanie skutków uchwał Krajowej Rady Sądownictwa podjętych w latach 2018-2025 (druk nr 2107)
Wyniki głosowania
Sejm odrzucił wniosek PiS o odrzucenie rządowej ustawy o neo-sędziach (232 głosy przeciw wnioskowi, 185 za), co oznacza, że projekt trafi do dalszych prac w komisjach sejmowych.
Analiza
09 marca 2026, 20:18
W skrócie
Rząd Tuska złożył projekt ustawy porządkującej skutki działania tzw. neo-KRS — Krajowej Rady Sądownictwa, której skład w latach 2018–2025 był zdaniem rządu i trybunałów europejskich niezgodny z Konstytucją. Ustawa dzieli ok. 2700 sędziów powołanych przez neo-KRS na trzy grupy: jedni zachowają stanowiska bez zmian, inni wrócą na poprzednie posady i przejdą nowe konkursy, a jeszcze inni stracą tytuł sędziego i mogą zostać referendarzami sądowymi. Wniosek PiS o natychmiastowe odrzucenie projektu przepadł głosami koalicji rządzącej.
Co nie weszło w życie
- 1Ok. 1200 sędziów-asesorów i referendarzy sądowych zachowa stanowiska bez zmian — ustawa potwierdza ich powołania z mocy prawa (art. 2 ust. 2 projektu druku 2107 — wyłącza tę grupę z ogólnej zasady unieważnienia uchwał neo-KRS, bo osoby te działały pod przymusem czasowym: musiały się zgłosić do konkursu przed wygaśnięciem uprawnień po egzaminie sędziowskim)
- 2Ok. 1100 sędziów, którzy awansowali przez neo-KRS z niższego sądu do wyższego, wróci na poprzednie miejsce służbowe i weźmie udział w powtórzonych konkursach przed nową, prawidłową KRS (art. 29 projektu — nowe postępowania nominacyjne pod kontrolą Sądu Najwyższego, planowane zakończenie na przełomie 2027/2028)
- 3Ok. 350 sędziów w sądach powszechnych i ok. 80 w Sądzie Najwyższym oraz NSA, którzy przyszli do sądownictwa z zawodów adwokata, radcy prawnego, prokuratora lub notariusza — stosunek służbowy wygaśnie im z mocy prawa z dniem wejścia ustawy w życie (art. 5 projektu — bo ich pierwsze powołanie na sędziego nastąpiło wyłącznie na podstawie ustawy, bez konstytucyjnej podstawy z art. 179 Konstytucji RP)
- 4Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego zostanie zlikwidowana (art. 51 projektu — izba ta była w całości obsadzona przez neo-sędziów; ETPC w wyroku Wałęsa p. Polsce stwierdził, że nie spełnia wymogu niezależnego sądu)
- 5Skarga nadzwyczajna (nadzwyczajny środek pozwalający wzruszać prawomocne wyroki sprzed lat, obsługiwany przez likwidowaną izbę) zostanie usunięta z systemu prawa (uzasadnienie druku 2107, pkt X.2 — ETPC zakwestionował jej procedurę jako niezgodną z Konwencją)
- 6Strony postępowań, które wcześniej w toku sprawy zgłaszały zastrzeżenia do składu sądu z udziałem neo-sędziego, będą mogły wnioskować o uchylenie wyroku i ponowne rozpatrzenie sprawy (uzasadnienie druku 2107, pkt IX — warunkiem jest uprzednie złożenie wniosku o wyłączenie sędziego i podniesienie zarzutu w apelacji lub kasacji)
- 7Minister Sprawiedliwości ogłosi w Monitorze Polskim wykaz sędziów objętych skutkami ustawy; każdemu z nich przysługuje odwołanie do Sądu Najwyższego w terminie 2 tygodni (pkt V uzasadnienia — odwołanie nie wstrzymuje skutków ustawy)
Kogo dotyczy
Ok. 2700 sędziów powołanych przez neo-KRS w latach 2018–2025 (w sądach rejonowych, okręgowych, apelacyjnych, NSA oraz Sądzie Najwyższym); adwokaci, radcowie prawni, prokuratorzy i notariusze, którzy zostali sędziami przez neo-KRS i stracą ten status; strony postępowań sądowych prowadzonych przez tych sędziów, które chcą wzruszyć wyroki; sędziowie Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN, której grozi likwidacja.
Praktyczny wpływ
Osoby, które z mocy ustawy stracą tytuł sędziego, będą mogły — bez przerwy w zatrudnieniu — zostać referendarzami sądowymi (urzędnikami sądowymi wydającymi część orzeczeń w sprawach mniej skomplikowanych) z wynagrodzeniem powiązanym ze stawką sędziowską, do czasu rozstrzygnięcia nowych konkursów. Sędziowie objęci delegacją ustawową będą mogli orzekać na dotychczasowych stanowiskach przez co najmniej dwa lata, kończąc już rozpoczęte sprawy. Osoby, które wróciły z prokuratury lub adwokatury do sądów, odzyskają prawo powrotu do poprzedniego zawodu. Wyroki wydane przez neo-sędziów co do zasady pozostają w mocy — będą mogły być wzruszone tylko wyjątkowo, gdy strona wcześniej aktywnie kwestionowała skład sądu.
Kontrowersje
Ustawa wzbudza fundamentalne spory konstytucyjne: PiS i prezydent Andrzej Duda twierdzą, że narusza art. 180 Konstytucji RP gwarantujący nieusuwalność sędziów, i że jest narzędziem politycznej zemsty, a nie naprawy prawa. Rząd kontruje, że powołania przez neo-KRS nigdy nie miały podstawy konstytucyjnej (art. 179 Konstytucji RP), więc gwarancja nieusuwalności ich nie dotyczy — takie stanowisko przyjął TK w wyroku z 2012 r. (K 7/10). ETPC w wyroku pilotażowym Wałęsa p. Polsce (2023) nakazał Polsce podjęcie środków naprawczych. Komisja Wenecka (organ doradczy Rady Europy) zaopiniowała projekt częściowo krytycznie, zwracając uwagę na potrzebę indywidualnej oceny każdego sędziego zamiast zbiorowego regulowania skutków ustawą. Prezydent Duda sygnalizował, że może nie podpisać ustawy.
Jak głosowały partie?
Głosy posłów
460 głosów indywidualnych
