wniosek o odrzucenie projektu w pierwszym czytaniu.

Co nie weszło w życie

• 1Ustawa wpisuje 17 praw ucznia i 4 wolności do Prawa oświatowego jako przepisy ustawowe, których szkolne statuty nie mogą ograniczać, a jedynie rozszerzać (art. 42a — dotąd prawa te były ustalane przez każdą szkołę osobno w statucie). Wśród praw m.in.: poszanowanie godności, równe traktowanie, jawne i umotywowane ocenianie, prawo do kształtowania swojego wyglądu oraz czynne i bierne prawo wyborcze do samorządu uczniowskiego.
• 2Zamknięty katalog 9 obowiązków uczniowskich zastąpi dotychczasowy art. 99 Prawa oświatowego (art. 42b — szkoły nie będą mogły do statutu dopisywać własnych obowiązków wykraczających poza ustawę). Obowiązki obejmują m.in. przestrzeganie zasad korzystania z telefonów komórkowych, z bezwzględnym wyjątkiem dla urządzeń medycznych jak pompy insulinowe.
• 3Ujednolicona procedura dyscyplinarna z gwarancjami procesowymi: domniemanie niewinności, zasada 'wszelkie wątpliwości na korzyść ucznia', prawo do obrony, zakaz zaostrzenia kary przy odwołaniu (art. 42c — dotąd każda szkoła stosowała własne zasady). Pięć kar: upomnienie pisemne, nagana, nagana z ostrzeżeniem, przeniesienie do innej szkoły (przez kuratora), skreślenie z listy uczniów. Informacja o karze usuwana po 3 latach. Przepisy karne nie dotyczą uczniów klas I–III szkoły podstawowej.
• 4Prawo pełnoletniego ucznia do złożenia pisemnego sprzeciwu wobec udostępniania rodzicom jego ocen i informacji o postępach w nauce (zmiana art. 44b i kilkunastu innych artykułów ustawy o systemie oświaty). Dyrektor musi zaprzestać udostępniania w ciągu 3 dni od sprzeciwu. Wychowawca ma obowiązek informować pełnoletnich uczniów o tej możliwości na początku roku.
• 5Krajowy Rzecznik Praw Uczniowskich przy MEN — wyższe stanowisko służby cywilnej, 4-letnia kadencja (max. 2), wynagrodzenie ok. 19 785 zł brutto miesięcznie, powoływany przez ministra w konkursie otwartym, obsługiwany przez 10 etatów MEN (art. 42d–42i — nowy organ nieistniejący dotąd w polskim prawie).
• 616 Wojewódzkich Rzeczników Praw Uczniowskich przy kuratoriach oświaty — powoływani przez Krajowego Rzecznika na wniosek kuratora, wynagrodzenie ok. 10 234 zł brutto miesięcznie, muszą być nauczycielami mianowanymi lub dyplomowanymi z doświadczeniem kierowniczym (art. 42l–42n). Łączny koszt szczebla krajowego i wojewódzkiego: ok. 5,74 mln zł rocznie, rosnący do ok. 7 mln zł w 2035 r. (art. 14 projektu — limit wydatków budżetowych).
• 7Szkolny Rzecznik Praw Uczniowskich — obowiązkowy w każdej szkole, zostaje nim z mocy prawa opiekun samorządu uczniowskiego wybrany przez uczniów w tajnym głosowaniu (art. 42q–42s). Przyjmuje skargi, w tym anonimowe, i musi mieć anonimowy kanał kontaktu opublikowany na stronie szkoły.
• 8Obniżenie progu automatycznego nieklasyfikowania ucznia do 25% nieusprawiedliwionych nieobecności w danym okresie (zmiana art. 44k ustawy o systemie oświaty — dotychczasowe przepisy były mniej precyzyjne; uczeń nieobecny z przyczyn usprawiedliwionych zachowuje prawo do egzaminu klasyfikacyjnego z mocy prawa).
• 9Rady szkół (organ złożony parytarnie z nauczycieli, rodziców i uczniów) staną się obowiązkowe od 1 września 2028 r. we wszystkich szkołach (zmiana art. 80–81 Prawa oświatowego — dotąd rada szkoły była fakultatywna). Rada rozpatruje odwołania od kar uczniowskich.
• 10Ustawa wchodzi w życie 1 września 2026 r. (przepisy o rzecznikach — po 14 dniach od ogłoszenia, przepisy o radach szkół — 1 września 2028 r.); szkoły muszą dostosować statuty do 31 października 2026 r. (art. 16 projektu i przepisy przejściowe art. 8–10).