głosowanie nad całością projektu.

Co się zmienia

• 1Ustawowy, semiimperatywny (szkoła może go tylko rozszerzać, nie ograniczać) katalog 17 praw uczniowskich — m.in. prawo do godności, równego traktowania, ochrony prywatności i wizerunku, kształtowania własnego stroju i wyglądu, jawnego oceniania; oraz 4 wolności: od przemocy i cyberprzemocy, od dyskryminacji (katalog otwarty, m.in. orientacja seksualna), wolność sumienia i słowa (art. 42a Prawa oświatowego — dotychczas prawa uczniów istniały wyłącznie w statutach szkół, które każda placówka pisała samodzielnie)
• 2Zamknięty katalog 9 obowiązków uczniowskich, których szkoły NIE mogą rozszerzać w statucie — m.in. zakaz noszenia treści nawołujących do nienawiści, wyjątek bezwzględny od zakazu elektroniki dla urządzeń medycznych (pompa insulinowa, glucometr); uchyla dotychczasowy art. 99 Prawa oświatowego (art. 42b Prawa oświatowego)
• 3Jednolita procedura dyscyplinarna dla wszystkich szkół z 5 karami (upomnienie pisemne → nagana → nagana z ostrzeżeniem → przeniesienie do innej szkoły → skreślenie z listy uczniów) i gwarancjami procesowymi: domniemanie niewinności, prawo do obrony, zakaz zaostrzenia kary przy odwołaniu; informacja o lżejszych karach usuwana po 1 roku od uprawomocnienia (poprawka nr 3 skróciła pierwotnie proponowane 3 lata do roku), najpóźniej z dniem ukończenia szkoły (art. 42c Prawa oświatowego)
• 4Krajowy Rzecznik Praw Uczniowskich przy MEN — powoływany przez ministra edukacji w otwartym konkursie, kadencja 4 lata (max. 2 kadencje), wynagrodzenie 19 785,68 zł brutto miesięcznie, obsługa przez 10 etatów MEN, koszt ok. 2,36 mln zł rocznie; tworzony 1 września 2026 r. (art. 42h–42j Prawa oświatowego)
• 516 Wojewódzkich Rzeczników Praw Uczniowskich przy kuratoriach oświaty — powoływani przez Krajowego Rzecznika na wniosek kuratora, wynagrodzenie 10 233,97 zł brutto miesięcznie, łączny koszt ok. 3,39 mln zł rocznie; tworzeni od 1 stycznia 2027 r. (art. 42l–42n Prawa oświatowego)
• 6Szkolny Rzecznik Praw Uczniowskich — OBOWIĄZKOWY w każdej szkole od 1 września 2028 r. (poprawki nr 12–14 przesunęły termin z 2026 r.); do tej daty szkoła może, ale nie musi, powołać rzecznika dobrowolnie; funkcję pełni opiekun samorządu uczniowskiego wybrany przez uczniów w tajnym głosowaniu bezwzględną większością — bez dodatkowego wynagrodzenia (art. 42q Prawa oświatowego)
• 7Prawo pełnoletniego ucznia do pisemnego sprzeciwu wobec udostępniania rodzicom informacji o jego ocenach, pracach pisemnych i zachowaniu — dyrektor musi zaprzestać w ciągu 3 dni; wychowawca informuje o tej możliwości na początku każdego roku szkolnego (art. 44b i powiązane przepisy ustawy o systemie oświaty)
• 8Próg nieklasyfikowania ucznia obniżony do 25% nieusprawiedliwionych nieobecności w danym okresie klasyfikacyjnym; uczeń z absencją usprawiedliwioną zachowuje prawo do egzaminu klasyfikacyjnego z mocy prawa (art. 44k ustawy o systemie oświaty)
• 9Rady szkół złożone parytarnie z nauczycieli, rodziców i uczniów stają się OBOWIĄZKOWE od 1 września 2028 r. — dotychczas były nieobowiązkowe; szkoły niepubliczne objęte tymi samymi regułami co samorządowe (art. 80–81 Prawa oświatowego, art. 87 w brzmieniu poprawki nr 2)
• 10Budżet systemu rzeczników (szczebel krajowy i wojewódzki): od 0,37 mln zł w 2026 r. do ok. 7 mln zł rocznie w 2035 r. — finansowanie z budżetu państwa; statuty szkół muszą zostać dostosowane do 31 października 2026 r. (art. 14 projektu, przepisy przejściowe)