głosowanie nad całością projektu.
PrzyjętoPunkt porządku obrad
Pkt. 3 Sprawozdanie Komisji o poselskim projekcie ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o Trybunale Konstytucyjnym (druki nr 254, 544 i 544-A)
Wyniki głosowania
Sejm uchwalił przepisy wprowadzające nową ustawę o Trybunale Konstytucyjnym 242 głosami „za" przy 200 „przeciw" — koalicja rządząca (KO, Lewica, PSL-TD, Polska2050-TD) przeforsowała projekt mimo jednolitego sprzeciwu PiS i Konfederacji.
Analiza
29 czerwca 2026, 02:35
W skrócie
Trybunał Konstytucyjny (TK) to organ sprawdzający, czy uchwalone przez Sejm prawa są zgodne z Konstytucją. Od 2015 r. TK jest pogrążony w kryzysie — PiS obsadził w nim tzw. dublerów, czyli osoby powołane na miejsca prawidłowo już wybranych sędziów. Ta ustawa to „akt techniczny" porządkujący przejście do nowego TK: uchyla trzy prawa PiS z 2016 r. regulujące TK, unieważnia wyroki wydane przez składy z dublerami oraz reorganizuje administrację Trybunału w ciągu 18 miesięcy. Wyroki sądów i decyzje urzędów wydane na podstawie tych unieważnionych wyroków TK pozostają jednak w mocy — zwykły obywatel nie traci tego, co już mu prawomocnie przyznano.
Co się zmienia
- 1Uchylenie dwóch ustaw PiS z 2016 r. — o organizacji i trybie postępowania przed TK oraz o statusie sędziów TK — art. 8 druku 544 (likwiduje całe podstawy prawne funkcjonowania TK w kształcie wprowadzonym przez poprzednią większość).
- 2Wyroki TK wydane w składach, w których zasiadali tzw. dublerzy (osoby powołane z naruszeniem ustawy z 25 czerwca 2015 r. lub wyroków K 34/15 i K 35/15), uznane za nieważne i pozbawione mocy konstytucyjnej — art. 9 ust. 1 druku 544 (kasuje prawną moc orzeczeń wydanych przez wadliwie obsadzony TK; TK musi opublikować listę nieważnych wyroków w Monitorze Polskim w ciągu miesiąca).
- 3Ochrona prawomocnych wyroków sądów i ostatecznych decyzji administracyjnych wydanych w sprawach indywidualnych na podstawie unieważnionych wyroków TK — art. 9 ust. 4 druku 544 (prawa nabyte przez konkretnych obywateli w sprawach indywidualnych pozostają w mocy — np. ktoś, kto wygrał sprawę sądową opartą na takim wyroku TK, nie traci tego rozstrzygnięcia).
- 4Skarżący, których skargi konstytucyjne (czyli wnioski obywateli o zbadanie zgodności prawa z Konstytucją) zostały odrzucone przez skład z dublerami, mogą ponownie wnieść skargę w terminie 3 miesięcy od wejścia ustawy w życie — art. 10 ust. 2 druku 544 (daje drugą szansę osobom, które zostały skrzywdzone przez wadliwe składy orzekające).
- 5KRS (Krajowa Rada Sądownictwa — organ opiniujący kandydatów do sądów) zyskuje nową kompetencję: opiniowanie kandydatów na sędziów TK przed Marszałkiem Sejmu — art. 6 druku 544 (wprowadza dodatkowy filtr w procesie obsadzania TK).
- 6Tymczasowe kierowanie TK przez sędziego z najdłuższym stażem od wejścia nowej ustawy; Zgromadzenie Ogólne Sędziów TK ma w ciągu 6 miesięcy przedstawić Prezydentowi kandydatów na Prezesa i Wiceprezesa TK — art. 13 druku 544 (reguluje zarządzanie Trybunałem w okresie przejściowym, bez wskazywania konkretnych osób).
- 7Sędziowie TK powołani przed nową ustawą mogą w ciągu miesiąca dobrowolnie złożyć oświadczenie o przejściu w stan spoczynku (tj. odejść na sędziowską emeryturę z uposażeniem) — opcja ta nie dotyczy dublerów — art. 14 druku 544 (umożliwia sędziom legalnie powołanym odejście bez przymusu, jeśli nie chcą działać pod nowymi zasadami).
- 8Po 18 miesiącach od wejścia w życie nowej ustawy o TK likwidacji ulegają Kancelaria Trybunału i Biuro Służby Prawnej TK (dwie równoległe struktury administracyjne powołane ustawami PiS z 2016 r.); w ich miejsce powstanie jedna Kancelaria Trybunału Konstytucyjnego — art. 15 druku 544 (scala zdublowaną biurokrację TK).
- 9Pracownicy likwidowanych struktur zachowują dotychczasowe warunki zatrudnienia przez maksymalnie 18 miesięcy; jeśli pracodawca nie zaproponuje im nowych warunków lub odmówią ich przyjęcia — stosunek pracy wygasa z odprawą na zasadach ustawy o zwolnieniach grupowych — art. 16 druku 544 (finansowa ochrona pracowników tracących pracę wskutek reorganizacji).
- 10Nowa kompetencja KRS dotycząca opiniowania kandydatów na sędziów TK — art. 6 druku 544 — dodaje punkt 2b do art. 3 ust. 1 ustawy o KRS (rozszerza rolę KRS poza sądownictwo powszechne na Trybunał).
- 11Nowa ustawa o TK wchodzi w życie 30 dni po ogłoszeniu ustawy wprowadzającej; art. 2 (zakaz pracy posłów w Kancelarii TK), art. 5 (dostosowanie statusu pracowników) i art. 8 pkt 1 (uchylenie ustawy organizacyjnej TK z 2016 r.) wchodzą w życie dopiero po 18 miesiącach od nowej ustawy o TK — art. 18 druku 544 (rozłożone wejście w życie daje czas na reorganizację).
Kogo dotyczy
Sędziowie TK — zarówno tzw. dublerzy (których status zostaje zakwestionowany), jak i sędziowie legalnie powołani (którzy mogą dobrowolnie odejść w stan spoczynku). Pracownicy Kancelarii Trybunału i Biura Służby Prawnej TK — muszą liczyć się z wygaśnięciem zatrudnienia w ciągu 18 miesięcy. Obywatele, którzy wnieśli skargi konstytucyjne odrzucone przez wadliwe składy z dublerami — mogą wnieść je ponownie. Osoby i firmy, których sprawy sądowe lub administracyjne były rozstrzygane na podstawie unieważnionych wyroków TK — ich prawomocne rozstrzygnięcia indywidualne pozostają w mocy. KRS — uzyskuje nowe kompetencje w procedurze wyboru sędziów TK. Prezes TK i Wiceprezes TK — dotychczasowe osoby piastujące te stanowiska tracą je automatycznie; nowi kandydaci będą wybierani przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów TK.
Praktyczny wpływ
W ciągu miesiąca od wejścia ustawy w życie TK musi opublikować w Monitorze Polskim listę wyroków uznanych za nieważne — to będzie mieć konkretne skutki dla postępowań przed sądami i urzędami, które mogą dotychczas opierać się na tych wyrokach jako obowiązującym prawem. W tle jest wyrok TK z 22 października 2020 r. (K 1/20) zaostrzający prawo aborcyjne — wydany z udziałem dublerów, więc trafi na listę nieważnych; to może zmienić praktykę orzekania sądów i lekarzy, choć wyroki sądowe wydane w oparciu o ten wyrok TK w sprawach indywidualnych formalnie pozostają w mocy. Skarżący, którzy w przeszłości złożyli skargi konstytucyjne i zostały one odrzucone przez wadliwy skład, mają tylko 3 miesiące od wejścia ustawy na ponowne złożenie skargi — po tym terminie ta szansa przepada.
Kontrowersje
Projekt dotyczy jednego z najgłębszych sporów ustrojowych w Polsce od 2015 r. Centralny spór konstytucyjny brzmi: czy ustawa zwykła może z mocą wsteczną unieważniać orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego — organu stojącego ponad Sejmem? PiS i Konfederacja twierdzą, że tak działać nie wolno, bo to naruszenie zasady trójpodziału władzy i państwa prawnego. Zwolennicy projektu odpowiadają, że wyroki wydane przez osoby powołane z naruszeniem Konstytucji nigdy nie miały mocy prawnej — więc nie ma czego „unieważniać", bo te orzeczenia były od początku niebyłe. Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku Xero Flor przeciwko Polsce (2021 r.) stwierdził, że udział dublerów w składach orzekających naruszał prawo do sądu. W praktyce politycznej największą stawką jest wyrok K 1/20 w sprawie aborcji — jego wejście na listę nieważnych wyroków ma potencjał do zmiany faktycznej praktyki medycznej i sądowej w Polsce, co wykracza daleko poza sam TK. Prezydent Andrzej Duda zapowiadał weto wobec powiązanej ustawy o TK, co oznacza, że cały pakiet reform TK (w tym ustawa wprowadzająca) mógł nie wejść ostatecznie w życie bez porozumienia z Prezydentem.
Powiązane głosowania
5 innych głosowań w tym procesie legislacyjnym
Jak głosowały partie?
Głosy posłów
460 głosów indywidualnych
